لیرزیرو (ZRO) توکن پروتکلی میانزنجیرهای است که پیام و دارایی را میان بلاکچینها منتقل میکند، بدون آنکه یک پل متمرکز واحد در میان باشد.
لیرزیرو (ZRO) توکن پروتکل میانزنجیرهای LayerZero است؛ زیرساختی که پیام و دارایی را میان بلاکچینهای مختلف منتقل میکند، بدون آنکه یک پل متمرکز واحد در میان باشد. قیمت لحظهای هر ZRO در سواپولت حدود ۲۵۶٬۶۳۹ تومان است و میتوانید آن را با پرداخت تومانی بخرید.
لیرزیرو در فوریهی ۲۰۲۱ توسط برایان پلگرینو (Bryan Pellegrino)، رایان زاریک (Ryan Zarick) و کیلب بنیستر (Caleb Banister) بنیانگذاری شد و پروتکل اصلی آن در مارس ۲۰۲۲ روی شبکههای اصلی راهاندازی شد. ایدهی محوری لیرزیرو این است که بهجای ساخت یک پل دارایی مجزا برای هر جفت بلاکچین، یک لایهی پیامرسانی عمومی و غیرمتمرکز بسازد که هر برنامهی غیرمتمرکز (dApp) بتواند از آن برای انتقال دستور یا دارایی میان زنجیرهها استفاده کند.
در معماری نسخهی دوم پروتکل، روی هر بلاکچین پشتیبانیشده یک قرارداد ثابت و غیرقابلتغییر بهنام Endpoint مستقر است. وقتی پیامی از یک زنجیره به زنجیرهی دیگر فرستاده میشود، شبکهای از تأییدکنندههای مستقل بهنام DVN (Decentralized Verification Network) باید صحت آن را تأیید کنند، و سپس یک Executor مستقل هزینهی اجرای پیام در زنجیرهی مقصد را میپردازد و آن را تحویل میدهد. هر برنامه میتواند خودش انتخاب کند از کدام و چند DVN استفاده کند؛ برنامههایی که دارایی باارزش منتقل میکنند معمولاً چند DVN مستقل را همزمان انتخاب میکنند تا امنیت بیشتری داشته باشند.
کاربرد اصلی توکن ZRO مشارکت در حاکمیت پروتکل لیرزیرو است، نه دریافت مستقیم کارمزد پیامرسانی. مهمترین ویژگیهای لیرزیرو:
بر اساس توکونومیک پروتکل، سقف کل عرضهی ZRO یک میلیارد واحد تعیین شده و بخش قابلتوجهی از آن هنوز طبق برنامهی زمانبندیشدهی چندساله در اختیار تیم، سرمایهگذاران و خزانهی پروتکل آزاد میشود. شاخصهای زندهی بازار:
قیمت تومانی لیرزیرو هم مثل هر رمزارز دیگری از ضرب قیمت جهانی دلاری ZRO در نرخ روز تتر (USDT) به تومان به دست میآید؛ بنابراین دو نیرو همزمان روی آن اثر میگذارند. آنچه قیمت جهانی دلاری ZRO را مشخص میکند، بیش از هر چیز میزان استفادهی واقعی از پروتکل لیرزیرو برای انتقال پیام و دارایی میان بلاکچینهاست، نه یک بازدهی یا سود ثابت. چون بخش زیادی از عرضهی یکمیلیاردی ZRO هنوز قفل و در انتظار آزادسازی است، هر آزادسازی برنامهریزیشده هم میتواند مستقل از تقاضای واقعی، روی عرضهی در گردش و قیمت جهانی اثر بگذارد. در کنار این، نوسان روزانهی نرخ تتر-تومان در بازار داخلی ایران هم مستقل از قیمت جهانی ZRO، قیمت تومانی نهایی را بالا یا پایین میبرد.
قیمت لیرزیرو بیش از هر چیز به میزان پذیرش واقعی پروتکل بهعنوان زیرساخت پیامرسانی میانزنجیرهای وابسته است. مهمترین عوامل عبارتاند از: حجم واقعی پیام و دارایی که روزانه از طریق Endpointهای لیرزیرو میان بلاکچینها منتقل میشود، رقابت با پروتکلهای میانزنجیرهای دیگر مانند Wormhole، Axelar و Chainlink CCIP، روند آزادسازی تدریجی توکنهای قفلشدهی تیم و سرمایهگذاران که عرضهی در گردش را افزایش میدهد، و اعتماد کلی توسعهدهندگان دیفای به امنیت مدل DVN/Executor. برای کاربر ایرانی، نرخ تتر به تومان هم عاملی مستقل و مستقیم بر قیمت تومانی است.
توکن ZRO در ژوئن ۲۰۲۴ از طریق یکی از جنجالیترین ایردراپهای تاریخ دیفای عرضه شد. لیرزیرو مکانیزم غیرمعمولی بهنام «اثبات کمک مالی» (Proof-of-Donation) را برای ادعای توکن در نظر گرفت: کاربران واجد شرایط برای هر توکن باید حدود ده سنت به شکل استیبلکوین یا اتریوم کمک مالی میکردند که مستقیماً به Protocol Guild، نهادی برای تأمین مالی توسعهدهندگان زیرساخت اتریوم، واریز میشد؛ بنیاد لیرزیرو هم متعهد شد تا سقف مشخصی این کمکها را دوبرابر کند. این شرط، برخلاف بیشتر ایردراپهای رایگان بازار، با واکنش منفی بخشی از جامعهی کاربران روبهرو شد و در روزهای نخست عرضه، قیمت ZRO با افت محسوسی همراه بود. طبق توکونومیک اعلامشده، حدود ۲۳٫۸ درصد از کل عرضهی توکن به جامعهی کاربران اختصاص یافت که بخشی از آن بلافاصله و باقی طی ۳۶ ماه بعد آزاد میشود.
لیرزیرو توکن حاکمیتی پروتکل LayerZero است؛ زیرساختی که از سال ۲۰۲۲ پیام و دارایی را میان بلاکچینهای مختلف منتقل میکند، بدون نیاز به پل اختصاصی برای هر جفت زنجیره. توکن ZRO خودش پیامرسانی نمیکند، بلکه ابزار حاکمیت و مشارکت دارندگان در تصمیمهای پروتکل است.
قیمت لحظهای هر لیرزیرو هماکنون حدود ۲۵۶٬۶۳۹ تومان (معادل ۱٫۱۵ دلار) است و ارزش بازار آن به حدود ۴۳۵٬۰۶۳٬۱۹۶ دلار میرسد. این نرخ در سواپولت لحظهای بهروزرسانی میشود و پیش از تأیید خرید، قیمت نهایی نمایش داده میشود.
قیمت تومانی لیرزیرو از ضرب قیمت جهانی آن به دلار در نرخ روز تتر به تومان به دست میآید. قیمت جهانی ZRO بیشتر به میزان استفادهی واقعی از پروتکل و روند آزادسازی توکنهای قفلشده وابسته است، و نرخ تتر-تومان هم جداگانه روی قیمت نهایی در ایران اثر میگذارد.
توکن ZRO ابزار حاکمیت پروتکل لیرزیرو است و دارندگانش میتوانند در تصمیمهای آیندهی آن مشارکت کنند. برخلاف تصور رایج، ZRO بهتنهایی سهمی از کارمزد پیامرسانی پروتکل به دارندگانش نمیدهد و بازدهی ثابتی ندارد.
لیرزیرو در ژوئن ۲۰۲۴ توکن ZRO را با مکانیزم «اثبات کمک مالی» عرضه کرد: کاربران واجد شرایط برای دریافت توکن باید مبلغی کوچک کمک مالی میکردند که به تأمین مالی توسعهدهندگان زیرساخت اتریوم اختصاص مییافت. این شرط با واکنش منفی بخشی از بازار روبهرو شد و قیمت ZRO در روزهای نخست افت کرد.
بله. سقف کل عرضهی ZRO یک میلیارد واحد است. بخشی از آن هماکنون در گردش است (۳۷۰٫۱۸ میلیون واحد) و باقی طبق برنامهی زمانبندی چندسالهی تیم و سرمایهگذاران آزاد میشود.
