آربیتروم (ARB) توکن حاکمیتی بزرگترین شبکهی لایهدوم اتریوم است که با رولآپ خوشبینانه، تراکنشها را ارزانتر و سریعتر میکند.
آربیتروم (ARB) توکن حاکمیتی شبکهی آربیتروم است؛ بزرگترین راهحل لایهی دوم اتریوم که با فناوری رولآپ خوشبینانه، تراکنشها را ارزانتر و سریعتر میکند بیآنکه امنیت اتریوم را کنار بگذارد. قیمت لحظهای هر آربیتروم در سواپولت حدود ۳۸٬۰۲۱ تومان است و میتوانید آن را با پرداخت تومانی خرید و فروش کنید.
آربیتروم را شرکت Offchain Labs ساخت و شبکهی اصلی آن، Arbitrum One، در ۳۱ اوت ۲۰۲۱ راهاندازی شد. هدف آن حل مشکل دیرینهی اتریوم یعنی کارمزد بالا و ظرفیت محدود بود، بدون آنکه امنیت لایهی پایه فدا شود.
مکانیزم آن رولآپ خوشبینانه (Optimistic Rollup) است: هزاران تراکنش خارج از اتریوم پردازش و فشرده میشوند و فقط دادهها و یک «ریشهی وضعیت» جدید روی اتریوم ثبت میشود. کلمهی «خوشبینانه» یعنی این ریشه، بدون اثبات ریاضی، درست فرض میشود؛ اما بلافاصله قطعی هم نمیشود. حدود یک هفته پنجرهی اثبات تقلب باز میماند که در آن هر اعتبارسنج میتواند نتیجه را به چالش بکشد. اگر خطایی ثابت شود، تراکنش نادرست باطل و وثیقهی متخلف ضبط میشود؛ همین پنجره است که باعث میشود برداشت مستقیم دارایی از آربیتروم به اتریوم معمولاً حدود یک هفته طول بکشد.
نکتهای که کمتر کسی به آن دقت میکند: ARB نه برای پرداخت کارمزد تراکنشهای آربیتروم به کار میرود (کارمزد با اتر پرداخت میشود) و نه هیچ سهمی از درآمد شبکه به دارندهاش میدهد. کاربرد اصلی و تقریباً تنهای ARB، رأیدادن در دائوی آربیتروم دربارهی ارتقاهای پروتکل، هزینهکرد خزانه و پارامترهای شبکه است؛ یعنی صرفاً یک توکن حاکمیتی، نه یک دارایی با بازدهی مستقیم.
توکن ARB در مارس ۲۰۲۳ همراه با تأسیس بنیاد و دائوی آربیتروم عرضه شد و نزدیک به ۱۳ درصد از عرضهی اولیه بهصورت رایگان بین کاربران فعال شبکه و چند دائوی دیگر توزیع شد (ایردراپ). بخش بزرگتری از باقیماندهی عرضه در اختیار تیم، سرمایهگذاران اولیه و خزانهی دائو است و طبق برنامهی زمانبندیشدهی آزادسازی (وستینگ) که تا سالهای آینده ادامه دارد، رفتهرفته وارد گردش میشود؛ یعنی عرضهی در گردش ARB با گذشت زمان همچنان افزایش مییابد.
پاسخ صادقانه: هنوز بهطور کامل نه. ترتیب تراکنشها روی آربیتروم را در حال حاضر یک «سیکوئنسر» متمرکز که زیر نظر بنیاد آربیتروم اداره میشود مشخص میکند؛ همین ویژگی بیشتر شبکههای لایهی دوم بزرگ امروز است. برای جلوگیری از سانسور، آربیتروم مکانیزمی دارد که کاربر در صورت نادیدهگرفتهشدن تراکنشش، میتواند آن را مستقیماً از طریق خود اتریوم به شبکه تحمیل کند. در گام مهم دیگری، با فعالشدن ارتقای BoLD روی شبکهی اصلی، اثبات تقلب دیگر نیازی به فهرست سفید ندارد و هر کسی میتواند آن را ثبت کند. غیرمتمرکزکردن کامل سیکوئنسر (سفارشدهی مشترک تراکنشها میان چند نهاد) هنوز در نقشهی راه و برای سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۷ برنامهریزی شده است.
آربیتروم فقط یک شبکه نیست. Arbitrum One نسخهی اصلی است که پروتکل کامل رولآپ را اجرا میکند و بیشترین امنیت و اتکا به اتریوم را دارد؛ بیشتر پروتکلهای بزرگ دیفای روی همین شبکه مستقرند. Arbitrum Nova از پروتکل AnyTrust استفاده میکند که بخشی از دادهی تراکنشها را به یک کمیتهی در دسترسبودن داده میسپارد تا کارمزد برای اپلیکیشنهای پرتراکنش مثل بازیها به حداقل برسد؛ در عوض، سطح اعتماد آن به اتریوم کمی کمتر از One است. Arbitrum Orbit هم چارچوبی است که به تیمها اجازه میدهد زنجیرهی اختصاصی خودشان را در لایهی سوم بسازند، امنیتش را از Arbitrum One یا Nova به ارث ببرند، اما توکن کارمزد و حاکمیت مستقل خودشان را داشته باشند.
شاخصهای زندهی بازار آربیتروم:
قیمت تومانی آربیتروم مستقیماً تعیین نمیشود، بلکه از ضرب قیمت جهانی آن به دلار در نرخ روز تتر (USDT) به تومان به دست میآید. بنابراین قیمت ARB در ایران هم از نوسان جهانی خود توکن اثر میگیرد و هم از تغییر نرخ تتر-تومان در بازار داخلی؛ گاهی حتی با ثابتماندن قیمت جهانی، بالارفتن نرخ تتر باعث رشد قیمت تومانی آن میشود.
رشد واقعی فعالیت روی شبکهی آربیتروم (ارزش قفلشده در دیفای، شمار تراکنشها، پروژههای تازه)، رقابت فشردهی لایهی دوم اتریوم با شبکههایی مثل Base و Optimism که سهم بازار را میبلعند، برنامهی آزادسازی توکنهای قفلشدهی تیم و خزانه که فشار فروش تازه به بازار وارد میکند، نبود مکانیزم مستقیم سهیمکردن دارندگان ARB در کارمزد شبکه (که ارزشگذاری آن را بیشتر به حدس و گمان بازار وابسته میکند)، و روند کلی بازار رمزارز و خود اتریوم. برای خریدار ایرانی، نرخ روزانهی تتر به تومان هم مستقیماً روی قیمت تومانی ARB اثر میگذارد.
آربیتروم توکن حاکمیتی شبکهی آربیتروم است، بزرگترین راهحل لایهی دوم اتریوم که با فناوری رولآپ خوشبینانه کارمزد و سرعت تراکنشها را بهبود میدهد. شبکهی آن را Offchain Labs ساخته و در اوت ۲۰۲۱ راهاندازی شده است؛ توکن ARB خودش در مارس ۲۰۲۳ عرضه شد.
قیمت لحظهای هر آربیتروم هماکنون حدود ۳۸٬۰۲۱ تومان (معادل ۰٫۱۷ دلار) است و ارزش بازار آن به حدود ۷۸۷٬۱۷۸٬۳۶۲ دلار میرسد. این نرخ در سواپولت لحظهای بهروزرسانی میشود و پیش از تأیید خرید، قیمت نهایی نمایش داده میشود.
قیمت تومانی آربیتروم از ضرب قیمت جهانی آن به دلار در نرخ روز تتر به تومان به دست میآید. به همین دلیل هم نوسان جهانی ARB و هم تغییر نرخ تتر-تومان بر قیمت تومانی آن اثر میگذارد.
توکن ARB برای پرداخت کارمزد تراکنشهای آربیتروم استفاده نمیشود (کارمزد با اتر پرداخت میشود) و سهمی از درآمد شبکه هم به دارندهاش نمیدهد. کاربرد اصلی آن رأیدادن در دائوی آربیتروم دربارهی ارتقاها و خزانهی پروتکل است؛ یعنی یک توکن حاکمیتی.
Arbitrum One نسخهی اصلی و امنتر است که پروتکل کامل رولآپ را اجرا میکند و اغلب پروتکلهای بزرگ دیفای روی آن مستقرند. Arbitrum Nova از پروتکل AnyTrust با یک کمیتهی در دسترسبودن داده استفاده میکند تا کارمزد اپلیکیشنهای پرتراکنش مثل بازیها را پایین نگه دارد، با سطح اعتماد کمی کمتر به اتریوم.
در زمان عرضهی توکن در مارس ۲۰۲۳، سقف اولیهی ۱۰ میلیارد واحد ARB ایجاد شد. بخش زیادی از این عرضه هنوز طبق برنامهی زمانبندیشده در اختیار تیم، سرمایهگذاران و خزانهی دائو است و بهمرور آزاد میشود، پس عرضهی در گردش با گذشت زمان افزایش مییابد.
